|
معجون
«جمهوری اسلامی ،مردمسالاری دینی ،و روشنفکری دینی »
از
منظر جامعه شناسی سیاسی .
(بخش
هشتم )
نقدی بر
کمدی الهی دانته ، شاعرو متفکر ایتا
لیا ،در قرن 13-
و14میلادی
پیشگفتار از مترجم :لطفأ
خوانند گان توجه بکنند ، کلمه کمدی ، که دانته در قرن چهاردهم ،
یعنی 700 سال پیش برای عنوان اثر معروف اش بکار گرفته است ، به معنی
نمایش نامه فکاهی ، یا نمایش یک داستان فکاهی و کمیک نیست. بلکه به معنی
: بیان صوری یک احساس ، با ظاهر فریبنده
، است . لذا با این معنی میتوان به عمق اندشه دانته در کمدی الهی رسوخ
کرد .این نقد ترجمه شده از زبان فرانسه به فارسی ، به قلم :Jérôme
Ceccon ( ژروم سو کن)
*است ، که ایشان به کتاب خانم کاترین گیمبارد با
عنوان :Catherine GUIMBARD,Une Lecture
de Dante, Presses De L’Université Paris – Sorbonne,Coll. Conférences de
La SorbonneL2004,412 p.، نوشته است .
***********************************
با تمام واقعیت ، مقام ومنزلت شاعری و اندیشه ً فلسفی
دانته ، ، با نقاشی و وذوق قدرت اختراع لئونارد داونچی ، نابغه ً معروف ،
توجه اندیشه های کنجکاو رادر جهان به خود جلب میکند .اهمیت کار کاترین
گیمبارد(Catherine Guimbard
) ، که یک اثر با ارزش ، یعنی ،« نقد کمدی الهی دانته »
را بجای گذاشته است ، در این است ، که شخصیت شاعر را در قرن خود ،و سئوالات
، شک و یقین های او را ، مورد مطا لعه قرار داده است.گیمبارد سعی میکند که
در حال طی مسیر، بلوغ فکری شاعر را، در مجموعه ً آثارش ، ادامه آنرا ، از
گسستگی آزاد بکند. دانته در اثر خود : زندگی تازه (
La vie Nouvelle )
داستان اولین عشق شاعر به بئاتریس (
Béatrice ) را ، که برای اولین بار ،در 9 سالگی ،
همدیگر را دیده بودند، بیان بکند . این زمانی است که شاعر در رویای رها ئی
خود ، در کنار زیباترین شاهکار خلقت در روی جهان خا کی ، یعنی عشق جستجو
میکند .
دانته به مرور پا به سن میگذارد ،و به مرد پخته و دنیا
دیده تبدیل میشود و در یک تفکر و اندیشه عمیق غوطه ور میشود ، که نتیجه آن
خلق اثری بنام :De L’ Eloquence en
langue vulgaire : در بلا
غت زبان مردمی . Le Banquet
: ضیافت ، La
Monarchie :نظام سلطنتی ، ، بلاخره دراوج پختگی
قلم اش ، La Divine Comédie
را می آفریند. کاترین گیمبارد
نجابت روح انسانهائی رانشان میدهد ، که بدون ، تردید و تاًخیر ، سعی
میکنند ، که انسان ها را در مسیر انسانیت ، راهنمائی بکنند . کاترین
گیمبارد بعدأ ، دانته ای را نشان میدهد، که به اهمیت وا ارزش زبان تودهً
مردم ، اعتماد راسخ دارد ، و دانته از این عقیده اش ، در اثر خود : در بلا
غت زبان مردمی ، دفاع میکند، و ، دانته با این اثر خود ، به عنوان اولین
تئوریسین ، زبان توده ً مردم شناخته میشود.به دنبا ل آن ، اثر دوٌم دانته
با عنوان : نظام سلطنتی La Monarchie
، که دانته با دیدن وضع اجتماعی ایتالیا ، که کاملأ
درا نقیاد قدرت کلیسا ، مردم اش تبدیل به برده شده اند ،شاعر بر این باور
است که یک نظام سلطنتی ، میتواند ، جامعه ایتالیا را از دست قدرت استبداد
و تحجر کلیسا آزاد بکند، امپراطور را نماینده و تبلور قدرت تودهً مردم ،
در مقابل قدرت کلیسا میداند . ( فراموش نکنیم ، که در قرن 14 در عصر دانته
، نظام سلطنتی ، نسبت به استبداد دینی ،و تاریک اندیشی کلیسا ، یک نظام
پیشرفته بود. اما آنان ایکه امروز در بین اوپوزیسیون ایران ، علم سلطنت
طلبی را برا افراشته اند ، بهتر است واقعیت دنیای قرن بیست ویکم ، را با
قرن وسطی عصر دانته اشتباه نگیرند. تاکید از مترجم )
این آثار دوران تبعید دانته ، متاسفانه نا تمام می مانند .
از طریق این اند یشه های فلسفی ، که دانته آ نها را بصورت شعر بیان میکند
، میتوان به عمق تنهائی ، و روح زخم خورده ورنجیده شاعر مدافع حقوق و کرامت
انسانی وآشنا به فلسفه ، پی برد ،که چگونه تبعید روح حساس او را رنج و
شکنجه میدهد.شا عر میخواهد ، تما م وقت خود را در تبعید صرف نوشتن کمدی
الهی بکند
آثار دوران تبعید متاسفانه ناتمام می مانند ، شاعر که
میخواهد بقیه وقت خود را برای نوشتن کمدی الهی صرف بکند ، عمدأ سایر آثار
خود را ناتمام می گذارد. کاترین گیمبارد این درام انسانی را از زوایای نقد
خود از محتوی اثر ضیافت تحلیل و تفسیر میکند ، و نشان می دهد ، که زندگی
فاجعه آمیز بشریت ، شاعر رادر جستجوی خوشبختی ، زیر سئوال و تنگنا
میگذارد ( دانته در جستجوی ، خوشبختی برای بشریت است .تاکید از مترجم ).
به باور اینکه شخصیت دانته برای ما آشنا است ، کاترین
گیمبارد ، ما را به کمدی الهی می برد ،و خواهد دید به چه دلیل دانته قدم
به دنیای ایمان میگذارد ، که از اندیشه های قرون وسطی مایه میگیرد ، و
دانته، راهی را که او را به بهشت برساند، انتخاب می کند ..کاترین گیمبارد
، در این خدا باوری دانته ، بسیار دقیق و حساس است و خطوط تاً ثیر و نفوذ
اندیشه های عرفانی مسلمانان را ، خصوصأ نماد منظری جهنم و آسمان را
شاعرفلورانسی از ابن عربی الهام گرفته است .
متاًثر از عدد 3 ، (عد د تلثیث – پدر –پسر و روح القدس ،
در باور مسیحیت ) شاعر سه سرود مذهبی هدیه میکند:
دوزخ –برزخ –بهشت ، این شروع یک
مسافرت طولانی در 9 دایره حلقه وار و هفت طبقه و هفت ایوان بعلاوه دهلیز
ورودی بر برزخ و بهشت زمینی، ورسیدن به به برزخ ،و 9 آسمان بهم پیوسته ، ،
مسیر این مسافرت ،معنوی و فلسفی دانته را مشخص میکند .(فراموش نکنیم که
دانته به دو بهشت اشاره میکند ، بهشت زمینی ،و بهشت آسمانی ، که کاملأ
باهم فرق دارند . تاکید از مترجم )
کاترین گیمبارد ، به این مو ضوع تاًکید میکند ، که اعداد
،از منظر دانته ، هرکدام ،دارای معنی ،و نما د ی هستند . (این بینش از معنی
و نماد اعداد در کمدی الهی دانته ، از کابالیسم ، که در قرون وسطی در بین
متفکرین رایج بود ، مایه گرفته است . تاکید از مترجم .)آوای سرود های مقد
ًس در کمدی ا لهی، که بطور متناوب ، در جواب به یکدیگر ، خوانده می شوند،
از سرود ششم دوزخ ، که حاکمیت فساد در فلورانس را به مواً خذه می کشد، به
دنبال خود ، سرود ششم برزخ میاید ، که نمادی است از ایتا لیای تکه پاره
شده ، که در خود پیچیده است ، که بلاخره ، به دنبال خود، سرود ششم بهشت ،
با هیجان و شوق می آید ، که سمبل عدالتی است ، که حاکمیت یک امپراطور ، به
ایتالیا ، یک پارچگی ، وحدت و عدالت، وتعادل را در جامعه این کشور تضمین
می کند ..از لابلا ی تحلیل وتفسیر ها ، خواننده به آن حد آگاهی میرسد که
:انسان ، آزادی انتخاب را دارد ، با بکارگرفتن قدرت انتخاب خود ، یا در
خدمت نیکی است ، یا در خدمت پستی و پلشتی است . و با این انتخاب ،انسان بر
سرنوشت ابدی خود ، مهر می گذارد . کلیسا با افزایش قدرت مطلق خود برای
حکومت کردن ، بدون کوچکترین نگرانی نسبت به نجات آخرت بشریت است ،که در
واقع باحرص وولع مشغول ثروت اندوزی است ،و بشریت را به گمراهی میکشد ، و
دانته این چنین ، فساد و انحراف زمان خود را بیان میکند .
(امروز ما ایرانیان در وطن بلاکشیده خود ، با حاکمیت روحانیون تشنه قدرت و
ثروت ، شاهد فساد و تباهی جامعه هستیم ، که دانته در کمدی الهی خود 700 سال
پیش به آن اشاره میکرد . تاکید از مترجم ).
این طی طریق طولانی ، که شاعر را بلاخره از گناه به
بخشندگی پروردگار میرساند، ، اولین منزل ، از دوزخ میگذرد ، که در آنجا
دانته با ویرژیل ( Virgile
) - 1 - همراه است ، که
بطور دقیق ، شکل و موقعیت هندسی مکان های مختلف دوزخ را به شاعرتشریح میکند
. البته شاعر ، تمام توجه اش به لانه ً مار های افعی جلب شده است ، که در
واقع ، همان وطن خود ، شهر فلورانس است ، که توسط یک مشت آدمهای به ظاهر
خوش خط و خال ، مثل ماران افعی ، بر آن شهر حکومت می کنند.( مثل ایران
امروز ما ایرانیان . تاکید از مترجم ) . امٌا دانته می داند ،که به
«شهری که غرق در غم و اندوه ابدی است »قدم گذاشته است .که حتی رذل ها
در آن میلولند ، برای اینکه ، برای دانته ، فقط به صرف اینکه ، فرد دست به
کار ناشایست نمیزند کافی نیست (اینجا منظور تعهد اخلاقی انسان نسبت به
جامعه و همنو عان خود است ، که شاعر زیر سئوال میبرد .تاکید از مترجم .)
فرشته اعظم هم در جهنم است ، «.. فرشته ایکه ، بزرگترین
نماد خلقت پروردگار بود » که نتوانست به نور معنوی معرفت برسد ،و چون
میوه ایست ،که قبل از رسیدن ، از درخت کنده شده و بر زمین افتاده است.(نور
معنوی برای دانته معرفت انسانی است .تاکید از مترجم )
دانته فراموش نمیکند ،که مرد فاسد سیاسی هیگولن (Hugolin)
پدر آدمخواران ، میهمان این مکان (دوزخ )است
کاترین گیمبارد با مسرت وشادی نشان میدهد که چگونه دانته شخصیت ها را
دوباره زنده میکند ،و این شخصیت ها در این مسافرت و طی طریق ، او را
همراهی میکنند . کاترین گیمبارد میگوید ، در واقع دانته از این طریق ،
زندگی شخصی و روشنفکری اش را ، ضمن باز خوانی ،به نقد می کشد.
دانته در ادامه راه خود به سرزمین بینا بینی ، بین دوزخ و
بهشت ،که برزخ نام دارد ، پا می گذارد.فکر وجود برزخ در جهان مسحیت به
سالهای 1200 میلادی ، قبل از اینوسان سوم (Innocent
III.) میرسد . (
Innocent – در زبان
لاتین یعنی : معصوم . ملاحظه میکنید ،که مسحیان هم مثل مسلمانان شیعه مذهب
، معصومین خود را دارند .تاکید از مترجم )
کاترین گیمبارد ، این گذر از دوزخ به برزخ را بمانند ، گذر
و جابجا شدن در جامعه شهری زمان دانته تلقی می کند ، که از سه طبقه اشراف
– بازرگانان –و کارگران روز مزد تشکیل می شدند . بدین طریق ، انسان میتواند
، در طول گذ ر،از زندگی خاکی ، تا حدی ، درد هایش را آلام ببخشد ، وا مید
برای بهبود زندگی اش را در خود حفظ بکند . شرایط زندگی اش را عوض بکند
.هیچ چیز در این دنیا ثابت نیست ، بلکه درست برعکس همه چیز موقتی است.نظم
ودرعین حال آهنگ و تناوب گذر شب به روز، این امید را به انسان می دهد ،
که خوشبختی ، در این دنیای خاکی نیز امکان پذیر نیز هست ، برای اینکه .،
با دعاو و تقاضای عفو ، و پرادخت مبلغی ، یا واگذاری وقف، میتوان گناهان
خود را خرید .( این باوریعنی خرید گناهان خود در مذهب کاتولیسیسم که با
کلمه indulgence—مشخص
می شود، در مذهب شیعه نیز بکار گرفته شده است . آن این است که که یک عده ،
خصوصأ ثروتمندان ،و صاحبان قدرت، با پرداخت مبلغی ، یا وقف ملکی به کلیسا
و یا آیت الله ها ، بر این باور هستند ، که گناه آن آنها از طرف خدا
بخشیده می شود. یکی از نکات مهم اختلاف بین پروتستانهاو کاتولیکها درست
در همین نکته بود ، که پروتستان ها می گفتند ، که شما دستگاه عدا لت
پروردگار را تا حد یک دستگاه عدا لت فاسد و رشوه گیر ، پائین آورده اید.این
چگونه عدالت الهی است ، که پادشاها ن ، و اشراف وزمین داران بزرگ ،
میتوانند با پرداخت مبالغی به کلیسا ، جای مناسبی در بهشت بخرند ، اما
فقرا بخاطر فقر مادی ، نمی توانند از چنین امیتازی برخوردار باشند ؟
در جمهوری اسلام ناب محمدی آقای خمینی هم ، خریدن نماز و
روزه برای مئومنان با قیمت های مناسب سکه رایج است نگاهی به سایت آیت
الله العظمی حضرت حاج شیخ یوسف صانعی میاندازیم ، که با این رساله امروز ما
یعنی: نگاهی به بهشت و جهنم ، در ادیان توحیدی ، همخوانی دارد .
آدرس سایت آیت الله :www :sanei.org
- شماره حسابهاجهت واریز عبادات (نماز –روزه )- حساب جاری
: دفتر حضرت آیت ا لله العضمی یوسف صانعی –
بانک ملٌی –خیابان شهدا ءقم .شعبه 2708-جاری 14050-یکسال
نماز 120000 –تومان قیمت1383 –یک ماه روزه 90000 تومان 1383.کفارهً هر مد
طعام 200تومان سال1384. تاکید از مترجم )
در مقابل تمام این سقوط معنوی و اخلاقی انسانها ،دانته
از خود سئوال میکند و به این نتیجه میرسد که انسان ، با داشتن اختیار خود
و همچنین یک موجود اجتماعی ، مسئول اعمال خود و دیگران نیز هست .انسان
آزاد آفریده شده است و این آزادی اش را آنطوریکه میخواهد بکار می گیرد.
کاترین گیمبارد ، مصرانه تا کید میکند ، که که بلاخره
دانته ، وقتیکه به بهشت میرسد ، در آنجا بئاتریس
Béatrice – اولین عشق
دوران کودکی اش را می بیند ، و ویرژیل
Virgile از منظر
غایب میشود . ملاقات بئاتریس ، همه چیز را روشن و آشکار می سازد، شاعر بجای
این که عقل خود را تمام و کمال بکار بگیرد ،و تبدیل به یک انسان کامل
بشود ، تبدیل به بردهً همین عقل میشود . شاعر با تفکر و تحصیل در علوم
انسانی و فلسفه ، که محتوی فکری و عقیدتی آثارش را تشکیل می دهند ، با
وجود این ، بالاترین علوم را فراموش کرده است . با لاترین علوم ،حقایق وحی
و الهیات هستند، که بئاتریس تصویر آن حقایق است.دانته متوجه میشود، که
انسان غرق در غرور ، خود را آنچنان کا مل می پندارد ، که خدا را فراموش
میکند . ( خوانندگان دقت بکنند ، آن خدائی که دانته در اینجا بیان می کند ،
خدای دین فروشان نیست ، چون خود دانته قربانی قدرت پاپ ، نماینده انحصاری
کلیسا بود. خدای دانته خدای معنویت ،و انسان دوستی و عدالت خواهی است ،
ربطی به دستگاه کلیسا ندارد . تاکید از مترجم )
از لطف و برکت ملاقات اش با بئاتریس ، دانته می تواند از
طریق معراج ، به بهشت ایکه در آ ن آسمانهای مختلف ، خدمتگذاران بشریت ،
در آسمان مرکور - Mercure،
-2- انسانهای عا دل در آسمان ژوپیتر
Jupiter، -3- به این
ترتیب جای دارند ملاقات بکند . 9 فلک با 9 دایره دوزخ و 9 ایوان برزخ با
هم مطابقت دارند. در آن سوی 9 فلک ،آمپیره
Ampyrée ، بار
گاه خدا جای دارد ، که( نماد ) گذر در نظم ، از فلسفه به ایمان است
.در پایان این راه ، بئاتریس ، از نظر نا پدید میشود ، این بار برنارد
مقدٌ س St – Bernard-4-
شاعر را بطرف کانون نور خیره کننده ،که در
مخالفت تاریکی و پلشتی و پستی است ، هدایت میکند . در این مرحله ، معرفت
در دایره عقل نیست ، بر عکس در دایره ایمان جای دارد (اینجا منظور از نور
، نور معرفت است ، که در عین حال ناشی از معرفت ایمانی است . تاکید از
مترجم )در طی طریق جهت رسیدن به بهشت ، بعد از زحمات و ریا ضت های متعدد ،
دوئیت (ثنویت Dualité
) نیکی وپلیشتی وجود دارند،در بهشت آسمانی دیگر این دوئیت جائی
ندارند.زائر در پا یان این طی طریق ، به وحدت خدا میرسد. این بار شاعر
(دانته ) با دیدن آد م ( حضرت آدم ) در بهشت ، بخاطر گذشت سا لها
در تاریخ خلقت بشر، و این ملاقات متعجب میشود ،و از او سئوال میکند ، که
: چند سال است که در بهشت ساکن است ؟ آد م جواب میدهد : 6498 سال
است.کاترین گیمبارد ، این اعداد را تفسیر میکند . عدد 6 ، عدد آفرینش است
.(در تورات آمده است که خداوند جهان هستی را در 6 روز آفریده است. تاکید
مترجم ) . عدد 4 ، بهشت عدن ، با 4 نهر ( آبیاری میشود ). عدد 9 ، عدد
بازی تارو (Tarot-بازی
تارو ، بازی با کارت مخصوص است ، که به باور بعضی از آدم ها با این کارت
بارعایت قوانین بازی ، انسان از آینده خود با خبر میشود ،و این بازی قدرت
جادوئی دارد. از آنجائیکه در تمام ادیان ، قدرت ما وراء طبیعی جایگاهی
بخصوص دارند ، و اغلب پیروان این ادیان به این نوع قدرت های جادوئی باور
دارند ، کاترین گیمبارد هم بر مبنای تحلیل متافیزیکی ، جواب آدم را به
دانته تفسیر میکند . تا کید از مترجم ) ، زائر خدا 9 بار طواف میکند، و
عدد 8 عدد حضر ت عیسی ناجی بشریت است . در واقع عدد 6498
عد دی است که گذر انسان را از اولین روز خلقت تا رسیدن به خدا را بیان
میکند.بعد از تفسیر کمدی الهی ، کا ترین گیمبارد، نقش چهار شخصیت بزرگی را
که دانته برای رسیدن به خدا که در طول طی طریق ،آنها را ملاقات میکند
ویرژیل – استاس
– 5- بئاتریس - برنارد مقدس –Virgile,
Stace, Béatrice, St
–Bernard -
Stace مکث میکند وشخصیت
و نماد اجتماعی آنها را در جامعه مسحیت ، تحلیل و تفسیر میکند.
علا وه بر شخصیت انسانی ویرژیل وبئاتریس ، نقشی را که این
شخصیت ها در شعر الهی دارند ، میتوان سئوا ل کرد. دانته بمانند یک راه گم
کرده ، یک دفعه بطور ناگهانی تالیفات و آ ثار و رساله هایش را کنار
میگذارد.اما وقتیکه او و بئاتریس هر دو در بهشت خاکی همدیگر را ملاقات
میکنند ،بئاتریس و خود او نیز میگوید که در بهشت خاکی ،کفران نعمات الهی
کرده است . و رفتارش بمانند جو جه پرند ه ای بود که استعداد پریدن را
نداشت.اگر فیلسوف زمان ما امروز ادعا دارد که به حقیقت ، تنها از طریق
عقل و منطق میتوان رسید ، فلاسفه قرون وسطی (یهودی ، مسیحی ،و مسلمان ) بر
این با ور بودند ، که بغیر از حقیقت عقلی ، حقیقتی نیز وجود دارد ، که بشر
از طریق ایمان به حقیقت وحی خدا نیز میتواند، به آن حقیقت برسد . (اینجا
به بینش حقیقت عرفان اسلامی نزدیک میشویم که دانته از آن مایه گرفته است .
تاکید از مترجم ) تو ماس مقدس (St-
Thomas) -6- با موفقیت سعی کرد که عقل وایمان را
بهم نزدیک بکند و فلسفه را در خدمت الهیات بگیرد .( * این اندیشه کاترین
گیمبارد است ، نه اندیشه فلاسفه دنیاامروز .تاکید از مترجم )،
مسیحیت در جستجوی روش سادهً شناخت نیست ، بلکه برای خود در
جستجوی نجات آخرت است .در این جا کاترین گیمبارد ضمن دفاع ، اساس اندیشه
توماس مقدس راتاکید میکند که روابط تکمیلی بین عقل و ایمان است .در این طی
طریق ، گذر دانته از دوزخ به برزخ ، ویرژیل با همراهی شاعر، دو نقش دارد .
او هم راهنمای شاعر است . هم پیام بئاتریس را به او می رساند .ویرژیل
تصویری از عقلانیت انسان و حد رسیدن به قدرت اش را نشان میدهد . به عبارت
دیگر ، قدرت انسان هر اندازه هم باشد درنهایت ، محدود است . این تحول
فکری و درونی دانته ، او را به این آگاهی می رساند ، که ویرژیل تصویری است
از عقلانیت انسان ،و بئاتریس (اولین عشق شاعر) تصویری است از ایمان .در
این طی طریق ، ساتاس (Satace)به
گروه می پیوندد ، همچنانیکه عیسی مقدٌس ، به زائران امائوس (Emmaus)
می پیوست.. ویرژیل جای خود را به ساتاس میدهد ،
که بتواند به سئوا لات مشکل ایکه دانته می کند جواب بدهد . ساتاس ادامهً
پیوند بین عقل انسانی را با علوم وحیانی (علوم الهی ) تضمین می کند ، واو
رابطی است بین ویرژیل و بئاتریس .این به عهده بئاتریس است که شاعر رادر
این مسافرت طولانی به همراه خود ، به حقایق متناوب ، آشنا بکند تا او به
نیکبختی کا مل برسد. این مسیر طولانی با راهنما ئی برنارد مقدٌس
درمقام مستغرق و حیران (در مقابل کائنات ) تمام می شود.در این مرحله است که
راه برای عالم روحانی ، برای مسافر، باز میشود و تنها از این طریق غرق در
این حالت حیران و جذبه است است ، که به انسان امکان میدهدف که حضور خدا
را (در خود ) احساس میکند .
کاترین گیمبارد ، در این نقد وتفسیر ، اندیشه ها ی سیاسی
دانته را فراموش نمی کند،که شاعر به این درک می رسد که تاریخ بشریت در
تغیر و تحول دائمی است ودر جستجوی ساختن ، شهری است که که فکر می کند ،
بتواند در همین دنیای خا کی به آن خوشبختی نهائی برسد .بشردر انتظار آمدن
ناجی خواهد بود ،که ضمن اجرای عدالت ، کلیسا و نهاد های دینی را از فساد و
ارتشاء پاک خواهد ساخت .این بیش انسانی است ،که بر این باور است ، که بشر
شیفته مسائل زمینی است . دانته بر این باور است ،که ترقی و تعالی جوامع
انسانی ، ناشی از حاکمیت عقل و عدالت ، هیچگونه رقابتی با خدا محسوب نمی
شود..(منظور دانته این است ،که بجای اینکه منتظر باشیم که خداوند در بین
انسانها عدا لت و انصاف برقرار سازد ، چرا ما انسانها خودمان را برای انجام
این کار آماده نمی کنیم .تاکید از مترجم )
کاترین گیمبارد ، در نقد کمدی الهی ، که دانته یک فصل آنرا
به رسالت و مهدویت (ظهور ناجی
Messianisme et prophétisme) اختصاص داده است ، به
نقد این دو مقوله می پردازد،. دانته خود را مو عظف می داند ، که خود، طیف
حرکت تاریخ را تو ضیح بدهد. سه چهرهً مشخص در آهنگ موزون شعر دانته، جای
دارند ، که در ابتدا ، با ویرژیل شروع میشود ،که او می بیند که ماده گرگی
، مظهر خطر و خونخواری ، بلاخره فراری داده شده است و آمدن روزهای خوب و
بهتر را نوید می دهد. در حالیکه بئاتریس آمدن دوکس (پیامبر برزخ
DUX)را
نوید میدهد و از دانته میخواهد ، به مردم بعنوان شاهد آمدن دوکس را
نوید بدهد . بلاخره پیر مقدس (Saint-Pierre)
خبر دخا لت حاکمیت خدا را بر جوامع بشری را خبر میدهد که خداوند نجات بخش
انسان های مئومن است. این بینش دانته ، در رابطه با اندیشه ژواکیم(Joachim-یکی
از مقدسین مسحیت ) است که بر این باور بود ، که
دنیا را تبدیل به یک صومعه بکند و در این صو معه انسان های بطور مساوی و
برابر زندگی بکنند ، تا از این طریق ، سلسله مراتب و اشرافیت در نهاد های
کلیسائی از بین برود . در این مرحله، در اندیشه دانته ، روح رسالت و
مهدویت ظاهر می شوند، که در مجموع ، بصورت یک نوع عشق معنوی ولی در عین
حال خارج از منطق عقلی را بیان میکنند .کاترین گیمبارد در نقد کمدی الهی
تا آ نجا پیش می رود ، که میگوید این اثر دانته نا قوس مرگ مکتب توماس
مقدس -6- رادر این قرن چهاردهم مینوازدو مکتب نو فرانسیسکا نیزم ،
-7- را جانشین میکند.
کاترین گیمبارد ،با جسارت ، کتا ب نقد خود را با یک تحلیل
کیمیاگرانه (Alchimique)به
پایان می برد. دانته ، یک روز گمشده در جنگل تاریک ، یک راهی را انتخاب می
کند ، که او را بعد ازارتکاب گناه ،از طریق رستاخیز ،به نجات آخرت می رسا
ند .این معرفی دانته ،انتخاب یک راه نما دین است.این استطاله دگردیسی
(استحاله )، مختص اثر جاودانه دانته است و ما آنرا درست در همین اثر ، یعنی
کمدی الهی می توانیم بیابیم. این گذر نمادین :در اثرادبی با رنگ سیاه
، یعنی دوزخ ، درادامه ً اثرادبی با رنگ سفید ، یعنی برزخ ، ودرنهایت با
رنگ سرخ ، یعنی بهشت قابل مشاهده است .انسان با چهره دانته شاعر،
مادٌهً این استحا له و دگردیسی است و کمدی الهی ،
آن سنگ کیماگری یا به
زبان فرانسه Pierre
philosophale -
، این دگردیسی و
استحالهً ماده است ، که امکان گذر ماده به مرحله عالی را فراهم می آورد .
اگر رنگ سیاه ، نشانه ً مرگ لازم ، و مظهر متلاشی شدن انسان است ، مرحله
با لا تر، بارنگ سفید ، به انسان این ا مکان را میدهد ، که این بار آزادانه
راه خود را انتخاب کرده و ادامه بدهد . این راه همان راهی است که ویرژیل،
دانته را به این راه ارشاد میکند .بلا خره آن بخش از اثر ادبی، با رنگ
سرخ ، دانته را در فلکی قرار میدهد ، که ما ورائ موقعیت و امکان بشری است
.طلب دانته( اینجا طلب به مفهوم فلسفی آن در تصوٌف است ) این طلب
دانته ، بمانند طلب کیمیا گری ، با مرحله ای از فنا مطابقت دارد ، که
لازمه رسیدن ، به مقام با لاتر است . ریاضت وسختی انسان را از بنیان تغیر
می دهد و انسان از مرحله احساس و حساسیت ، به مرحلهً شناخت و معرفت عا لم
قدم میگذارد .انسان در این مرحله از طریق بیان حال به درک وشعور ومعرفت
نمیرسد ، بلکه از طریق اشراق است که به معرفت وشناخت قدم میگذارد.این
طیف تحلیلی ناشی از نوری ازاستحا له کیمیاگرانه است . اخرین شعر دانته در
کمدی الهی ، بنا بر عقیده کاترین گیمبارد قدم نهادن در این راه ، و رهائی
انسان را پیام آور است.
بنویس ، تو ای انسان ،
این پیامی را که بتو می گویم ،و به دیگرانسان های زنده
بگو ،
این گفته ها را .
این زندگی ، با شتاب ،
به مرگ منتهی میشود .
ترمیم یک نقاشی آب رنگ زمان دانته، در این اوآخر در
فلورانس ، به ما، سیمای دیگری را ازاو نشان میدهد. شاعری که تا کنون در
تمام آثارش با دماغ منقاری و کج ، و چهره ای لاغر ونحیف نشان داده می شد .
این چهرهً جدید دانته شاید بیشتر باقرائت مشکل و در عین حال جالب اثرفنا
ناپذیر دانته ، « کمدی الهی » او همخوانی دارد، که کاترین گیمبارد ، شاید
موفق خواهد شد ، که در ما ، سیمای قرون وسطی عصر تاریک اندیشی را عوض
بکند.(پا یان )
*URL :http://www.fabula.org/revue/document795.php
-به قلم :Jérôme Ceccon
،ترجمه کاظم رنجبر . دکتر در جامعه شناسی سیاسی
.kazem.randjbar@wanadoo.fr
-اقتباس بطور کامل و یا به اختصار ، با ذکر نام نویسنده ،
مترجم ، وسایت عصر نو ، بلا مانع است .
معجون «جمهوری اسلامی ،مردمسا لاری دینی ،روشنفکردینی »
از منظر جامعه شناسی سیاسی
انسانی که آزاد نیست ، نمیتواند آزادانه قضاوت بکند .
(بخش نهم ) ادامه دارد
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------1
Virgil, Publius Virgilus Maro.ویرژیل
شاعر معروف روم باستان . تولد 60 قبل از میلاد ، مرگ 19 قبل از میلاد .
-2- -Mercureمرکور
خدای روم باستان ، که حافظ بازرگانان و مسافرین بود. معا دل این خدا در
یوان باستان هرمز Hermès
بود.
-3- Jupiter
– ژوپیتر خدای روم باستان ، که در پانتئون جای دارد
، رومیان بر آن باور داشتند ، که رعد وبرق با ارادهً ژوپتر اتفاق میا فتد
. معادل این خدا در یوان باستان Zeus
بود
-4-St Bernard
– یکی از مقدسین مسحیت در قرن دهم میلادی می زیست ،
که به باور مسحیان ، نجات دهندهً مسافرین گم کرده راه است و به نجات آنان
می شتاید ..به همین جهت ، در منطقهً کوهستانی آ لپ صومعه ای ساخته اند ،که
از بی خانمانان و بی پناهان گم کرده راه ، پذیرائی می کرد.
-5-Stace -شاعر
روم باستان ، اهل ناپل که به لاتین شعر می گفت .تولد 45 میلادی مرگ 96
میلادی. اشعار بسیار غنی و پر مایه او ، قرنها ، الهام بخش سایر شاعران
اروپائی در زبان لاتین بود.
-6-St –Thomas d’
Aquin )-توماس
مقدس . متولد سال 1224در شهر کوچکی بین ناپل و رم بنام :Aquino
است
،. توماس مقدس شاهد تحول فرهنگی و نوآوری و توسعه دا
نشگاه ها در طول قرون وسطی بود این تحولات ناشی د ست آورد توسعه اقتصادی
، و علوم بود که به دنبا ل خود تحولات اجتماعی را همراه داشت. توماس مقدس ،
به علوم جوامع اسلامی که از طریق ، اندولس و صلیبیون ، به ناپل آمده بوند
آشنابود و در عین حا ل ، به فرهنگ و فلسفه یوان باستان مسلٌط بود.
توماس مقدس مدت 8 سال در پاریس ، به تحصیل الهیات و فلسفه مشغول شد و به
دنبال این تحصیلات ، توانست فلسفهً ارسطو را وارد الهیات مسیحی بکند .دین
با وری توماس مقدس ، بصورت با ورهای جذمی قالبی و لایتغیر نبود . او از
یک طرف ، انسان را از منظرعلمی عنصر ی از طبیعت
Phusis (طبیعت به زبان
یونانی،) و Logos
، کلام الهی وعقل عقل( یا عقل اوٌل در زبان یونانی ) ،
می شناسد . تو ماس مقدس ، متعلق به روحانیونی است که میخواستند و هنوز هم
میخواهند ، به با ورهای دینی بعد عقلانی بدهند،.او بر این باور بود ، که
ایمان دارای دو بعد است . کلام خدا و طبیعت . وچون ، انسان عنصری است از
طبیعت ، اجبارأ از منظر علوم الهی و کائنات ، نقطه طلاقی دو افق جهان مادی
و جهان معنوی است. با این اندیشه توماس مقدس ، برای خود ، در جامعه
روحانیت متحجر و تک بعدی ،زمان خود دشمنانی فراهم آورد ، و قبل از آنکه
مورد باز خواست ، چه بسا محکوم به مرگ در داگاه های انگیزیسیون شود ،
درسال 1274 از این دنیا رفت .(ماً خذ:Encyclopaedia
Universalis جلد 16 صفحه 69 به زبان فرانسه چاپ
1968)
-7-Françiscains
– فرانسیسکن ها ، پیرو یکی ازفرقه های مذهبی مسحیت
هستند ،که به فرانسیسکنیزم معروف هستند. این فرقه در قرن سیزدهم ، توسط
شخصی بنام فرانسوا داسیز ، François
d’Assiseبنیانگذاری شده است.فرانسوا ، در سال 1182
، در ایتالیا ، در شهری بنام آسیز در یک خانواده بورژوا و بازرگان ثروتمند
به دنیا آمد .در این قرن ، بخش مهم صاحبان تفکر واندیشه ، شاهد فساد حاکم
در دستگاه کلیسا بودند ، که روز به روز ، پیام حضرت مسیح ، در عمل ، توسط
پا پ و کاردینال ها ،به هیچ گرفته می شدند. کلیسا در فکر جمع آوری ثروت و
تحکیم قدرت اداری خود بود . در گوشه وکنار اروپا ، فرقه های مختلف مذهبی ،
ظهور میکردند ، که در نهایت ، حاکمیت بلامنازع پاپ ودستگاه کلیسا را زیر
سئوال می بردند . میگویند ، روزی ، حضرت مسیح ، بر فرانسوا دآسیز ظاهر
میشود ، و به او میگو ید:فرانسوا ، بلند شو، کلیسای مرا که در حال نابودی
است ، نجات بده . فرانسوا دآسیز ، از آن روز ، تمام اموال و مادیات خود
را بین فقرا تقسیم میکند ،و فرقه ای را پایه میگذارد ، که هیچ گونه علایق
مادی نداشتند ،و هدفشان خدمت به بشریت بود ، تا از این طریق ، ضمن حفظ
آزادی روحی و معنوی خود ، به دیگران و کلیسا خدمت بکنند. تفکر ،
اندیشه،وخواند ن ورد و دعا ،و چله نشستن بمانند فرقه های صوفی ، روش این
فرقه است . این فرقه در سال 1210، توسط پا پ
Innocent III
–به رسمیت شناخته شد . فرانسوا دآسز در سال 1226 از این
دنیا رفت .این فرقه با شاخه های مختلف ، امروز در تمام دنیا فعالیت دارند.
(ماًخذ :Encyclopaedia Universalis
جلد 7، صفحه 368 به زبان فرانسه چاپ 1968 )
|