Culture & Civilization: Section 2, Part One
"The Life of John Lock ( 1632-1704 )
By: Dr. Kazem Ranjbar
October 5, 2005
نقل از سایت عصر نو  

Please be patient, the below are graphics and may take a moment to load.
This web page is printable.

- فرانسوی ها ، برای خواندن شکسپیر ، زبان انگلیسی یاد نمگیرند، بلکه برای خواندن آثار جان لاک و بکاربردن اندیشه  های او در زندگی اجتماعی و سیاسی خود ، زبان انگلیسی را می آموزند.(از شارل باستید .Charles Bastides متفٌکر فرانسوی )

- جان لاک ، یکی از پیشگامان اعلامیه ً حقوق بشر است، وآن اعلامیه ، برای اولین بار ، از اندیشه های لاک  الهام گرفت. (ژان فابر.Jean Fabre   فیلسوف فرانسوی )

-         زندگی جان لاک.

جان لاک ، 60 سال بعد از ملاٌ صدرا (1 ) 40 سال بعد از توماس هابس ، فیلسوف انگلیسی ، 36 سال بعد از رنه دکارت ، فیلسوف فرانسوی ، 24 سال بعد از جان میلتون ، شاعر آزادیخواه انگلیسی ، هم زمان با باروخ اسپینوزا ، فیلسوف هلندی یهودی تبار ، تکفیر شده از طرف روحانیون یهود، هم زمان با پوف اندروف ، حقوقدان و مورخ آلمانی ، بدنیا آمد.10 سال بعد از جان لاک ، اسحق نیوتن ، فیزیک دان انگلیسی ، 14 سال بعد گوتفرید لایب نیز ، بدنیا آمدند.در مرگ جان لاک ، یعنی 1704، ژرژ برکلی ، کشیش و فیلسوف ایرلندی ، 20 ساله ، ولتر فیلسوف فرانسوی 10 ساله بودند. داوید هیوم فیلسوف اسکاتلندی 7 سال ، امانو ئل کانت فیلسوف آ لمانی 20 سال بعد از مرگ جان لاک بدنیا آمدند. در محاکمهً و ا عدام پادشاه مستبد انگلستان  شارل اول (چارلز اول ) جان لاک 17 ساله بود.وقتیکه گیوم دو اورانژ در سال 1689به سلطنت رسید ، جان لاک 57 سال داشت.

جان لاک در 29 ماه اوت 1632در Wrington   نزدیک Bristol، به دنیا آمد، ودر27 اکتبر 1704  درOates در منطقه Essex، در سن 72 سالگی ، ناشی از بیماری در گذشت.دوران زندگی لاک ، یکی از قرنهای پر آشوب انگلستان مصادف بود.اگر چه لاک ،  هرگز مسئولیت های مهم دولتی نداشت، امٌا نام او در مسائل سیاسی  « انقلاب شکوهمند –Glorious Revolution» 1688 ، که تاریخ آزادی انگلستان از نظام استبدادی است ، پیوند خورده است.بهمین جهت نیز لاک ، اگر چه از لحاظ زمان بندی تاریخ ، به قرن 17 مربوط میشود ،امٌا او را فیلسوف و یک متفکر قرن هیجدهم مینامند.« بحران آ گاهی سیاسی اروپا » را که بعضی از مورخین، آ نرا بین سالهای 1685-1715، مینامند، دورانی است ، که تحولات روشنگری فرانسه ، تحت تاثیر اندیشه های فلسفی انگلستان قرار میگیرد. فلسفه سیاسی قرن 18 ، نشان از اندیشه های سیاسی لاک را با خود دارد. برای اینکه فیلسوف انگلیسی (لاک) با کنار گذاشتن متا فیزیک ، جهان محدود را برای شناخت ما ارائه میدهد،و ما میتوانیم با قوٌه درک عقلی و حسی ، آنرا بشناسیم.

لاک  پس از مشاهدات و تجربیات تاریخی ، متوجه شد، که ترازوی حقوق و وظایف ،لازمه جامعه انسانی است. (وظایف فردی و اجتماعی انسان در اینجا منظور است ) کفه حقوق –کفه ًوظایف ، در ترازوی جامعه انسانی  ، الزامأ انسان را به مقام شهروندی ارتقا میدهد. انسان فقط از طریق شناختن و محترم شمردن حقوق و وظایف فردی و اجتماعی است که به مقام شهر وندی دست میابد.در نهایت شهروند ، یعنی انسان آزاد دارای حقوق و وظایف، این قیمتی است ، که انسان شهروند، برای آزادی خود میپردازد.زندگی شخصی لاک ، با حوادث و اتفاقات مهم همراه نبود. یک زندگی معمولی همراه با تحصیلات مداوم و کار بود.با وجود این مثل سایر زندگی های آرام و بدون دردسر هم نبود.

لاک در یک خانوادهً متمول Somersteبدنیا آمد . پدر بزرگش ، یکی از بازرگانان متمٌول انگلستان بود، که در دوران سلطنت ا لیزابت اوٌل و شکوفائی اقتصادی انگلستان ، ثروت اندوخته بود.پدر لاک مشاور حقوقی در دادگاه منطقه بود، که با دختر یکی از صاحبان صنایع پوست ازدواج کرده بود، و جان لاک، اولین فرزند زوج بود.

 در این خانواده رسم بر این بود، که هر فرد میبایستی ، با تلاش و جدیت ، وظایف  ومسئولیت کاری ، و تحصیلاتی خود را انجام دهد.لاک مفهوم جنگ و خرابی های ناشی از آنرا زود فهمید، در حالیکه بیش از ده سال نداشت، جنگهای داخلی و مذهبی ، انگلستان را در کام خود فرو بلعید. پدر لاک با درجهً سروانی ، در ارتش طرفداران «پارلمان – آزادیخواهان »، زیر فرماندهی سرهنگ آلکساندر پوفام ، که او نیز در زندگی شخصی قاضی بود، علیه مخالفان پارلمان و آزادی جنگید. اگر چه پدر لاک ، عملیات متهوٌرانه نظا می دست نزد، امٌا فرمانده نظا می اش ، به پاداش قدر دانی ، تعلیم و تربیت لاک ، فرزند این سروان آزادیخواه را بر عهده گرفت.چند سال بعد ، مدرسه معروف  وست مینیستر اسکولWestminister) school ، که پارلمان مدیریت آنرا بر عهده سرهنگ آ لکساندر پوفام گذاشته بود، جان لاک رابعنوان محصل بورسیه پذیرفت.لاک در آن مدرسه همکلاسانی داشت که بعدأدر جامعه انگلستان معروف شدند.شاعر معروف درایدن،Drayden   مدرٌس ومفٌسر اندیشه های مذهبی ، روبرت سوتRobert South شخصیت معروف سیاسی ، گودلفن ، Godolphin، با جان لاک همکلاس بودند. لاک از این دوره تحصیل ، خاطرات خوبی بجای نگذاشته است.لاک روش تدریس این مدرسه را ، خشک و کم مایه یاد میکند .امٌا آنچه را که لاک هرگز فراموش نمیکند،مسائل سیاسی خارج از مدرسه بود ، که این مسائل و اخبار رسیده  خارج از مدرسه، بررفتارهای محصلین مسلط میشد، و انها را با داد فریادهای تا حد ا عتراض و شورش ، به هیجان میکشید.جوانی لاک نشان از اولین انقلاب انگلستان را داشت.کرومول به لندن رسیده بود،و توماس هابس (فیلسوف معروف انگلستان ) را مجبور به فراربه کشور فرانسه کرده بود.امٌا بعد از اعدام شارل اول (چارلز اول )در سال 1649 ، توماس هابس با مساعدت کرومول به انگلستان بر گشت. تمام این حوادث در خاطرات لاک و و همسالان او نقش بسته بودند، و با عث شکل گیری افکار و اندیشه های لاک شدند.با وجود اینکه پدر لاک در انقلاب نقش مهمی بازی نکرده بود، اما سر سختانه مخالف سلطنت طلبان بود، و از جمهوریت دفاع میکرد.او از گروه سیاسی نیولیوز Nieveleuses –که مخالف خود کامگی کرومول بود ، جانبداری میکرد. بین سالهای 1640 تا 1649 ، البته لاک یک کودک و نوجوان بیشتری نبود ، امٌا به اندازه کافی با هوش بود، که بتواند به مسائل سیاسی و اجتماعی جامعه توجه داشته باشد.از خطر حکومت استبداد سلطنتی را که فقط فرامین شاه را اجرا میکرد، با خبر بود. (خوانندگان ایرانی خوب توجه بکنند، که 350 سال پیش یک نوجوان انگلیسی از خطر حکومت خود کامه شاه و خطر استبداد آگاه است ، در ایران هزاره سوم یکعده که انواع مدارک دانشگاهی  را پیشوند و پسوند نامشان کرده اند، هنوز دنبال  حکومت شاه و یا شیخ هستند ، و از مردمسالاری ، و حاکمیت قانون و عدالت  به مفهوم واقعی دفاع نمیکنند ًً!!!)

لاک با وجود اینکه نوجوان بود ، امٌا اصطلاحات بکار گرفته در اعلامیه ها ، و حملات لفظی نمایندگان مجلس عوام ، تحت ریاست برادشاو Bradshaww ، در سال 1649 در فردای اعلام جمهوریت ، که علیه مخالفان خود بکار میبردند ، درک کامل داشت. در این اعلامیه ها چنین مینوشتند:« مردم انگلستان ، و تمامی اهالی ، که در سرزمینهای متعلق به انگلستان زندگی میکنند، یک نظام جمهورِی ، و یک دولت آزاد تشکیل دادند، که از این تاریخ به بعد ، این جمهوری ، توسط مقامهای عالی این ملٌت را اداره خواهد کرد. نما یندگان مردم در پارلمان ، مسئولین مملکتی را که هدف خدمت به ملت را دارند، منصوب خواهند کرد.این تعین و انتصاب ، بدون شاه و مجلس لردها ، انجام خواهد گرفت.»

لاک هرگز این اعلامیه را فراموش نکرد . در رساله معروف خود: « دو رسالهً در باره حکومت »که در سال 1690 منتشر کرد ، این خاطره را بیاد داشت، که چگونه یک انقلاب به گمراهی کشیده شد واز بطن آن یک دیکتاتوری سر به بیرون آورد ( ایرانیان نسل انقلاب 1357 نیز نباید فراموش بکنند ، که چگونه انقلاب به دیکتاتوری کشیده شد.) وانگهی لاک ، نه از نزدیک و نه از دور ، در وقایعی که به اعلام جمهوری منتهی شد شرکت نداشت.تا سال 1653 ، یک الیگاریشی ، مرکب از روحانیون ، و نظامیان پرتستان بر انگلستان حکومت میکرد.در کنار پارلمان بی قدرت ، مرکب از 41 نفر ، که الیویه کرومول در آن عضویت داشت، دستگاه اجرائی را تشکیل میدادند.، که در حقیقت ، یک اقلیت ، با تکیه بر نیروی نظامی ، قدرت را در دست داشتند.مشکلاتی که شورشهای داخلی ایرلند، و اسکاتلند، برای دولت جدید ایجاد کرده بودند، کرومول را بر آن داشت ، که کم کم ، قدرت حکومتی را انحصارأ در اختیار خود  بگیرد.با وجود اعتراض شاعر معروف انگلیس ، جان میلتون ، که از سلطنت و پارلمان سنتی دفاع میکرد، و همچنین حقوقدان معروف ، برادشاوBradshaw ، که اعلام میکرد ، پارلمان انحلال نا پذیر است، کرومول ، با موافقت یک گروه سی نفری از افسران عالی رتبهً ارتش ، تصمیم گرفت ، که پارلمان را منحل بکند.او با کودتای 30 آوریل 1653، یک نظام دیکتاتوری را در انگلستان حاکم کرد، که تا مرگش در سال 1658 ، دوام داشت.بعد از مرگ کرومول ، پسرش ریشارد ، بجای  پدر بقدرت رسید، امٌا 8 ماه بعد، خود از حکومت کناره گیری کرد.

در این دوره لاک ، بعد از تحصیلات درخشان خود در مدرسه وست مینستر اسکول ، در سال 1652، وارد دانشگاه آ کسفورد شد.در جٌو بحران سیاسی –اجتماعی انگلستان، لاک دانشجو بود. جٌوسیاسی حاکم در دانشگاه ، سلطنت طلبی بود، با وجود این ، اندیشه های ژان کالون ، کشیش معروف فرانسوی و  پروتستان، در بین استادان دانشگاه، نفوذ داشت.رئیس دانشگاه، جان اونJohn Owen ، سعی بر  آن داشت ، که نام و شهرت دانشگاه ، که در جنگهای داحلی خدشه دار شده بود ، بار دیگر به دانشگاه بر گردد.از این جهت  جان اون ، از یک روش و منش مدارا ومسامحه و احترام به عقاید دیگران پیروی میکرد.این روش خردمندانهً رئیس دانشگاه، در دوران تحصیلات دانشگاهی لاک مورد توجه او قرار گرفت. لاک از بحث های بی سرو ته، به روش مدٌرسین  ایکه باز ماندهً دوران قرون وسطائی حوزه های درسی روحانیون بود، چندان احساس رضایت نداشت. وانگهی ، سطح معلومات و آ گاهی علمی اش، به مراتب با لا تر از اغلب دانشجویان بود.لاک در دورهً دبیرستان ، ممتازترین نشان  تحصیلات دبیرستانی سراسر انگلستان ، یعنی  King’s scholar را داشت. لذا از بحث های بی مایه و جد لهای طلبگی ( la disputatio) متنفر بود.

افق دید و کنجکاوی ، درک عقلی و علمی لاک ، با لاتر از این بحث های بی مایه بود. در سال 1659، لاک در دانشگاه مقام اول دانشگاه اکسفورد را کسب کرد،که به عنوان Senior student معروف است.در سال 1660، دانشگاه رسمأ از لاک تقاضا کرد ، که زبان یونانی را در اکسفورد تدریس بکند. لاک در سال 1660، در اکسفورد ، علم بیان و بلاغت La rh étorique تدریس میکرد، و یکسال بعد، بعنوان ناقد فلسفه اخلاق ، به هیت علمی دانشگاه معرفی شد.

 امٌا لاک بیشتر به رشته های علوم تجربی علاقه داشت.رشته های نجوم ، ریاضیات ، فیزیک ، اقتصاد را زیر نظر استادان سر شناس  چون والیس Wallis، ریاضیات را پیش ستوارد، Sethward ، و نجوم را و-پلیW-pelly،   وپیش فیزیک دان معروف روبرت بوئلRobert Boyl ،علم فیزیک تحصیل کرد.لاک از این دانشمندان روش مشاهدات علمی و استفاده از تجربیات عملی آموخت این دانشمندان وارثان مکتب روژه بیکن بود.(2)

                                                *****************************

فصل  دوٌم ، بخش دوٌم :جایگاه دین در دموکراسی های نوین.

-همان اندازه که دانشمندان ، از عقل و علم ، شعور و معرفت ، بر خوردار بودند ، همان اندازه نیز در مسا ئل دینی و عقیدتی ، از خود وسعت دید ،و سعه صدر نشان میدادند. رفتار این دانشمندان برای لاک بسیار آموزنده بود. این بینش و تسامح و تساهل ، در آن زمان به مکتب Latitudinarismeمعروف بود .( ادامه دارد)

                                                 *            *           *             *

به قلم : کاظم رنجبر ، دکتر در جامعه شناسی سیاسیkazem.randjbar@wanadoo.fr.:

*-اقتباس بطور کامل ، و یا به اختصار با ذکر نام نویسنده ،و سایت عصر نو ، بلا مانع است.

(1)- قرن 17 را ، فلاسفه و  مورخین، قرن بحران آگاهی سیاسی اروپا مینامند ،در این قرن فلاسفه معروف و دانشمندان نامدار ، به جهان اندیشه و علم، نظریه ها و مفاهیم جدید ارائه میکردند  . فلاسفه و دانشمندان انگلیسی ، فرانسوی ، آلمانی ، هلندِی  ، دانمرکی، جهان اندیشه و تفکر انسانی را ، با روشهای جدید ، به چالش و تحقیق و تفحص کشیدند.در این عصر که مصادف با دوره عصر صفویه ،  و بظاهر یکی از دوره های با شکوه تاریخ ایران است، بامرگ ملا صدرا در سال 1640، آخرین فیلسوف ایرانی  به معنی واقعی آن ، چهره بر خاک کشید. از آن تاریخ تا کنون ، بخاطر حاکمیت استبداد ، جهل و خرافات مذهبی در ایران «مرز پرگهر» فیلسوفی به جهان فلسفه معرفی نشده است. بعظأ، در نشریات داخل و خارج از ایران ، از آقایانی چون مرحوم علامه طباطبائی  ،«آیت الله » مطهری ، حتی ، آقای دکتر سروشَ ، به عنوان فیلسوف یاد میکنند! مسئولین این نشریات ،و سایتها ، حتمأ معنی فیلسوف را نمیدانند،و گرنه عنوان فیلسوف را جلو اسم این آقایان نمیگذاشتند. فیلسوف کسی است ، که خود مفاهیم فلسفی بیافریند ، وآن مفاهیم را در دستگاه فلسفی مختص خود ، به جهان فلسفه ارائه بکند.در نظامهای استبدادی ، امکان رشد فلسفه وجود ندارد.،

(2)خوانندگان بخاطر تشابه اسمی  روژه بیکن (1220-1292) را با فیلسوف انگلیسی فرانسیس بیکن  (1561-1626) اشتباه نکنند. روژبیکن ، منجم معروف انگلیس ، یکی از بزرگترین دانشمندان قرون وسطی بود.او اولین کسی است که در اروپا، به اشتباه تقویم ژولین پی برد.روژه بیکن ، بنیانگذار علوم تجربی در اروپا است. چه قبل از و چه بعد از روژه بیکن فلاسفه ، ریاضی دانان ، منجمان ، پزشکان و دانشمندان ایرانی ، چون ابو نصر فارابی ، ابو علی سینا ، خیام ، زکزیای رازی ، محمد خوارزمی ، خواجه نصیر الدین طوسی ، روش مشاهدات علمی و تجربیات عینی و حسی را می شناختند.،و آنرا در مدارس عالی  آن زمان چون ، نظامیه بغداد تدریس میکردند.اغلب این دانشمندان بزرگ ایرانی ، چون امروز، به چوب و چماق الحاد و خرافات ، توسط روحانیون متحجر عصر خود ،و پادشاهان مورد آزار و اذیت قرار میگرفتند .